II SAB/Bk 217/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę UZASADNIENIE Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. W. P. (dalej skarżący) zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. (dalej KGOPS) o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na troje dzieci: D., J. i A. P. wraz z dodatkami, na okres zasiłkowy 2020/2021. Mając powyższe na uwadze organ dokonał weryfikacji danych z systemu, dotyczących osób wymienionych we wniosku. Następnie w dniu [...] września 2020 r. wystąpił z wnioskiem o udostępnienie informacji granicznej, w celu uzyskania danych dotyczących przejazdów granicznych rodziny skarżącego w miesiącu wrześniu. Ponadto w dniu [...] października 2020 r. wystosowano wezwanie do wnioskodawcy o dostarczenie zaświadczenia z placówki, do której uczęszcza córka skarżącego – A. P. (oryginału wraz z tłumaczeniem potwierdzonym za zgodność z oryginałem), a dokumenty te wpłynęły do urzędu w dniu [...] października 2020 r. W dniu [...] października 2020 r. organ wystąpił także do referatu finansowego urzędu gminy celem uzyskania informacji na temat posiadania przez wnioskodawcę gospodarstwa oraz jego wielkości za rok 2019 i 2020, a zaświadczenie w tym przedmiocie wpłynęło do organu w dniu [...] października 2020 r. W dniu [...] października 2020 r. zwrócono się także z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z prośbą o udostępnienie kserokopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem zaświadczeń dotyczących nauki dzieci wnioskodawcy w placówkach szkolnych, a kserokopia została złożona do akt sprawy w dniu [...] października 2020 r. W dniu [...] listopada 2020 r. przesłano skarżącemu informację o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, w związku z zebranym materiałem dowodowym. W dniu [...] listopada 2020 r. W. P. wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy prowadzonej w tym przedmiocie (k. 69 akt admin.). W dniu [...] listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w sprawie nr [...] stwierdziło, że w sprawie organ nie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. W uzasadnieniu swego stanowiska podniosło, że zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 11 ze zm.) w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami od dnia 1 września do 31 października, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz wypłata przysługujących świadczeń następuje do dnia 31 grudnia. W przedmiotowej sprawie skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 w dniu 5 września 2020 r., stąd termin jest załatwienia upływa z dniem 31 grudnia 2020 r. Końcowo organ podkreślił, że akta sprawy nie zawierają wskazanego w treści ponaglenia wyznaczenia terminu załatwienia sprawy na [...] października 2020 r., a zawiadomienie takie dotyczyło innej sprawy skarżącego toczącej się przed tym samym organem. W dniu [...] listopada 2020 r. W. P. złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że SKO w B. niezasadnie stwierdziło, że w sprawie nie ma miejsce przewlekłość postępowania. Podkreślił, że przytoczony przez organ art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stosuje się wyłącznie po wydaniu decyzji, a zatem reguluje on tylko terminy wypłacania świadczeń rodzinnych. Wskazał, iż dołączone do skargi zawiadomienia Wójta Gminy z dnia [...].09.2020 r. wynika, że również ta sprawa miała być załatwiona do dnia [...].10.2020 r. Ponadto powołał się na wyrok WSA w Białymstoku w sprawie II SAB/Bk 159/20 oraz wcześniejsze postępowania. Na tej podstawie wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania oraz zalecenie organowi prowadzącemu postępowania podjęcia odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, a także zasądzenie od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 12.000 zł. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Wójta Gminy B. w odpowiedzi na skargę powołał się również na art. 26 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazany tam termin rozpoznania sprawy, który w niniejszej sprawie mija [...] grudnia 2020 r. Na tej podstawie organ podniósł, iż w sprawie nie miała miejsce przewlekłość postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 j.t., dalej jako p.p.s.a.) kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4 a, a w przypadku informacji publicznej także innych podmiotów zobowiązanych do jej udzielenia. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto zgodnie z art. 119 § 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. W aktualnym stanie prawnym bezczynność zdefiniowana została jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) (Dz.U. z 2020 r. poz 256 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), a przewlekłość jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Instytucja bezczynności, jak i przewlekłości postępowania ma na celu ochronę praw podmiotowych jednostki, w tym prawa do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie. Skarga strony została poprzedzona ponagleniem złożonym w trybie art. 37 k.p.a. w dniu [...] listopada 2020 r. (k. 69 akt admin.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w dniu [...] listopada 2020 r. w sprawie nr [...] stwierdziło, że w niniejszej sprawie organ nie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Istota sporu sprowadza się w przedmiotowej sprawie do oceny tego, czy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Wójta Gminy B. dopuścił się przewlekłości w rozpoznaniu opisanego na wstępie wniosku skarżącego z dnia [...] września 2019 r., w którym skarżący wnosił o przyznanie zasiłków rodzinnych na troje dzieci wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2020/2021. Dokonując oceny, czy organ I instancji prowadził postępowanie przewlekle, czyli dłużej niż było to niezbędne do załatwienia sprawy należy mieć też na uwadze ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego oraz regulacje dotyczące terminów załatwienia sprawy, określone w k.p.a. Stosownie do art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Rozwinięcie zasady ogólnej z art. 12 § 1 k.p.a. zawierają przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś w myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Każdorazowe przekroczenie ww. terminów przez organ wiąże się z powstaniem tzw. obowiązku sygnalizacyjnego wobec stron postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że przewlekłe prowadzenie postępowania należy traktować jako stan sprawy, w którym organ nie załatwia sprawy w terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłe prowadzenie postępowania zachodzi wtedy, gdy organowi administracji będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwale prowadzone i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Przewlekłość wynika z opieszałych, niesprawnych i nieskutecznych działań organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 34/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przewlekłość postępowania, co obrazuje w sposób szczegółowy stan faktyczny niniejszej sprawy, ze wskazaniem konkretnych czynności procesowych podejmowanych przez organ. Należy stwierdzić, iż sprawa toczy się od [...] września 2020 r. (data wpływu wniosku do organu), a ponaglenie zostało złożone przez skarżącego w dniu [...] listopada 2020 r., przed upływem nawet dwóch miesięcy od daty wpływu wniosku. W niniejszej sprawie niezbędne były czynności wyjaśniające spełnienie przesłanek uzasadniających wnioskowane świadczenia rodzinne przez skarżącego. W pierwszej kolejności zatem organ dokonał weryfikacji danych z systemu, a następnie w dniu [...] września wystąpił z wnioskiem o udostępnienie informacji granicznej, w związku z koniecznością uzyskania danych dotyczących przejazdów granicznych rodziny skarżącego w miesiącu wrześniu. Ponadto w dniu [...] października 2020 r. wystosowano wezwanie do wnioskodawcy o dostarczenie zaświadczenia z placówki, do której uczęszcza córka skarżącego – A. P.(oryginału wraz z tłumaczeniem potwierdzonym za zgodność z oryginałem), a dokumenty te z uwagi na tłumaczenia wpłynęły do urzędu dopiero w dniu [...] października 2020 r. W dniu [...] października 2020 r. organ wystąpił także do referatu finansowego urzędu gminy celem uzyskania informacji na temat posiadania przez wnioskodawcę gospodarstwa oraz jego wielkości za rok 2019 i 2020, a zaświadczenie w tym przedmiocie wpłynęło do organu w dniu [...] października 2020 r. Czynności te wymagały obiegu korespondencji między komórkami tj. rozpoznającą wniosek a finansową prowadzącą rejestry posiadanych gospodarstw rolnych. Czynności weryfikacyjne w tym zakresie podjęto zatem niezwłocznie po wpływie wniosku i w tym zakresie działanie organu nie budzi zastrzeżeń. Podobnie jak nie budzi zastrzeżeń sądu wystosowanie w dniu [...] października 2020 r. wniosku o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z prośbą o udostępnienie kserokopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem zaświadczeń dotyczących nauki pozostałych dzieci wnioskodawcy w placówkach szkolnych i przedłożenie tych kserokopii do akt sprawy w dniu [...] października 2020 r. Następnie konsekwencją zebrania materiału dowodowego wystarczającego do rozpoznania sprawy było przesłanie skarżącemu w dniu [...] listopada 2020 r. informacji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zgłoszenia okoliczności, o których nie poinformował w trakcie postępowania, a które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie (pismo z [...].11.2020 r.). Podkreślić należy, że realizacja przez organ obowiązków informacyjnych wynikających z przepisów art. 10 i art. 79 a k.p.a. nie może być traktowane jako przedłużanie postępowania (przewlekłe jego prowadzenie). W sprawie niniejszej powyższe zawiadomienie znajduje uzasadnienie, bowiem organ dokonywał czynności wyjaśniających. Niejasne jest natomiast wskazany przez skarżącego termin rozpoznania sprawy, który w jego ocenie został wyznaczony przez organ na dzień [...].10.2020 r. Podkreślić należy, że takiej informacji nie ma w aktach sprawy, a z dołączonego do skargi pisma organu z dnia [...].09.2020 r. (k. 6) wskazującego na termin [...].10.2020 r. wynika, że dotyczy on także sprawy [...] tj. wniosku z dnia [...].09.2020 r. dotyczącego nowego okresu zasiłkowego. Niniejsza sprawa natomiast ma znak [...]. Nie wiadomo zatem czy chodzi o tą samą sprawę, czy też inną tj. wniosku złożonego w tym samym terminie. Także w odpowiedzi na skargę organ nie odnosi się do tej kwestii, a jej wyjaśnienie z uwagi na rozpoznawanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie było możliwie. Podkreślić przy tym jednak należy, że okoliczność ta nie miała wpływu na wynik postępowania, choćby z tego względu, iż skarżący dopiero w dniu [...] listopada 2020 r. został poinformowany o możliwości zapoznania się ze sprawą i miał 7 dni na zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Natomiast ponaglenie skarżący złożył jeszcze przed tą informacją, bo w dniu [...] listopada 2020 r. Ponadto w zakresie terminu rozpoznania sprawy określonego w k.p.a. należy w niniejszej sprawie również mieć na uwadze przepis szczególny określony w art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) wskazujący, że w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami od dnia 1 września do 31 października, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz wypłata przysługujących świadczeń następuje do dnia 31 grudnia. Trafnie zatem wskazał organ I instancji oraz SKO, że w przedmiotowej sprawie skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 w dniu [...] września 2020 r. (data wpływu do organu [...].09.2020 r.), stąd termin jego załatwienia upływa z dniem [...] grudnia 2020 r. Natomiast skarżący w skardze błędnie przyjmuje, że przepis ten dotyczy jedynie wypłaty świadczenia, a nie jego przyznania, a prawdopodobnie niewłaściwe rozumienie tego przepisu przez niego wynika, z brzmienia tytułu przepisu art. 26 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. "Wypłata świadczeń rodzinnych". Niemniej jednak z treści konkretnych ustępów tego artykułu jednoznacznie wynika, że przepis dotyczy również ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem wydania decyzji ustalającej prawo do tych świadczeń. Mając powyższe na uwadze podnieść należy, że nie sposób przypisać organowi przewlekłości prowadzenia postępowania. W dacie bowiem wpływu skargi nie upłynął jeszcze termin załatwienia sprawy określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a wniosek de facto był procedowany przez organ około 2 miesięcy. W związku z powyższy, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.