VI U 525/25

<p>Sygn. akt VI U 525/25</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 9 czerwca 2025 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2025 roku w Bydgoszczy</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>po rozpoznaniu sprawy <span class="anon-block">A. C.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>o wysokość emerytury</p> <p>na skutek odwołania <span class="anon-block">A. C.</span> </p> <p>od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>z dnia 5 lutego 2025r., znak: <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>oddala odwołanie</p> <p> <em> <!-- -->Sędzia Karolina Chudzinska</em> </p> <p>Sygn. akt VI U 525/25</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Ubezpieczona <span class="anon-block">A. C.</span> złożyła wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury w związku z wyrokiem wydanym przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 4 czerwca 2024r. w sprawie SK 140/20.</p> <p>Decyzją z dnia 5 lutego 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">B.</span> odmówił wznowienia postępowania i ponownego ustalenia wysokości emerytury podnosząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się ubezpieczona, nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania.</p> <p>Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona domagając się jej zmiany.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, powołując się ponownie na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył co następuje :</strong> </p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 114;art. 114 ust. 1;art. 114 ust. 1 pkt. 1)">art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> ( Dz. U. z 2023r., poz. 1251 ze zm. ) – w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody <span class="underline"> <!-- -->lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.</span> </p> <p>Taką nową okolicznością, na którą wskazuje przytoczony przepis, może być uznanie przepisu, który był brany pod uwagę przy ustalaniu świadczenia, za niekonstytucyjny. Tego rodzaju interpretacja pojawia się nie tylko w orzecznictwie ( por. postanowienie SN z 29.10.2020r., III UZP 4/20 ), ale też w sposób pośredni wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a>.</p> <p>Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a> – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> , umową międzynarodową lub ustawa aktu normatywnego, na podstawie którego została wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania.</p> <p>W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wznowienie postępowania, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 4)">art. 190 ust. 4 Konstytucji</a>, ma szersze znaczenie niż pojęcie „wznowienia” w sensie technicznym przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń ( orzeczenie SA w Białymstoku, sygn. akt III AUa 702/19 ). Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23.07.2020r. ( sygn.. akt III AUa 682/20 ) stwierdził natomiast, że specyfika spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych powoduje, iż ostateczna decyzja administracyjna nie ma charakteru bezwzględnego, bowiem istnieje możliwość dokonania ponownych ustaleń warunkujących prawo lub wysokość przyznanego wcześniej świadczenia a podstawę tego zawiera art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy czym instytucja przewidziana w tym przepisie nie jest wznowieniem postępowania sensu stricto, lecz co najwyżej „swoistym wznowieniem postępowania”.</p> <p>W dniu 4 czerwca 2024r. w sprawie o sygn.. SK 140/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 25;art. 25 ust. 1 b)">art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> ( Dz. U. z 2023r., poz. 1251 ) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 67;art. 67 ust. 1)">art. 67 ust. 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2)">art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>”. W uzasadnieniu wyroku wskazano, podobnie, jak Trybunał w wyroku o sygn. P 20/16, że „w celu zagwarantowania jednolitych zasad (zwrotu) świadczeń należnych uprawnionym ustawodawca powinien wprowadzić odpowiednie regulacje w tym zakresie” Powołano się przy tym na wprowadzone przepisy – art. 194i i art. 194j ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podnosząc, iż w ten sposób prawodawca uregulował od strony materialno-prawnej kwestię wysokości świadczeń emerytalnych ubezpieczonych urodzonych w 1953r., którzy przed 1 stycznia 2013r. pobierali emeryturę w wieku obniżonym, a prawo do emerytury w wieku powszechnym uzyskali po tej dacie. Opisane powyżej rozwiązanie umożliwiło jednakże dochodzenie roszczeń wyłącznie osobom objętym zakresem określonym w orzeczeniu o sygn. P 20/16.</p> <p>Tym samym, na skutek wyroku wydanego w sprawie SK 140/20, na ustawodawcy spoczywać będzie obowiązek podjęcia dalszych kroków w celu dostosowania przepisów i tym samym zrównania sytuacji wszystkich osób pokrzywdzonych normą prawną uznaną za niekonstytucyjną.</p> <p>W literaturze przedmiotu wskazuje się, że „do czasu wprowadzenia przez ustawodawcę przepisów doprecyzowujących wdrożenie w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. ( sygn. akt P 20/16 ) brakowało jednolitej podstawy prawnej wzruszalności decyzji rentowych, które uprawomocniły się na skutek upływu terminu do wniesienia od nich odwołania do Sądu, jeśli Trybunał orzekł o niekonstytucyjności normy prawnej, z której zastosowaniem decyzje te zostały wydane i taka sama będzie sytuacja następstwem wejścia w życie niniejszego wyroku” ( cytat z uzasadnienia wyroku TK w sprawie SK 140/20 ).</p> <p>Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, jak wynika z brzmienia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 3;art. 190 ust. 3 zd. 1)">art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze</a> 1 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> – wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, przy czym – uwzględniając kontekst i systematykę uregulowań Konstytucyjnych – nie budzi wątpliwości, że chodzi tu o ogłoszenie w organie urzędowym. Należy przy tym rozróżnić dwa momenty: publiczne ogłoszenie regulacji ( czyli ogłoszenie, odczytanie wyroku ), które skutkuje utratą domniemania konstytucyjności wadliwej regulacji oraz ogłoszenie w organie urzędowym, które skutkuje utratą jej mocy obowiązującej. Ustawodawca wykreował zatem w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> zasadę - derogacja aktu prawnego ( lub przepisu ) uznanego orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niekonstytucyjny następuje w dniu ogłoszenia orzeczenia w organie urzędowym lub w terminie późniejszym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 3)">art. 190 ust. 3 Konstytucji</a>.</p> <p>Wyrok TK z 04.06.2024r. ( SK 140/20 ) jest wyrokiem zakresowym, w którym TK stwierdził niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> przepisu prawnego w określonym podmiotowo zakresie jego zastosowania, w konsekwencji czego wyeliminowana zostanie norma zakodowana w treści przepisu, co nie znajdzie odzwierciedlenia w jego literalnym brzmieniu. Derogacja zakresu określonego przepisu skutkuje zatem powstaniem luki w systemie prawa, co wymaga interwencji ustawodawcy. Skoro bowiem została wyłączona grupa ubezpieczonych z zakresu stosowania art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to wymagana jest regulacja wskazująca na to, w jaki sposób należy obliczać należne tym osobom świadczenia co pozwoli w sposób jednakowy traktować ubezpieczonych objętych orzeczeniem TK – tak, jak to miało miejsce w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego osób urodzonych w 1953r. ( P 20/16 ), na które powołał się Trybunał Konstytucyjny w orzeczenie SK 140/20.</p> <p>W ocenie Sądu, na obecnym etapie nie ma podstaw do wznowienia postępowania i dokonywania przeliczeń emerytury ubezpieczonej, bowiem podstawa taka zaistnieje, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane w sprawie SK 140/20 wejdzie w życie ( nową okolicznością przewidzianą w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest wydanie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, ale utrata mocy obowiązującej przepisu na podstawie wydanego orzeczenia – co ma miejsce z momentem wejścia w życie orzeczenia, czyli z chwilą jego ogłoszenia w dzienniku urzędowym – lub w terminie późniejszym wskazanym przez ten Trybunał ), przy czym w celu zagwarantowania jednolitych zasad obliczania świadczeń należnych uprawnionym zasadne jest, aby ustawodawca dokonał zmian przepisów, analogicznie, jak to miało miejsce w przypadku przytaczanego już wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie P 20/16, na co wskazano wyżej.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Na marginesie należy dodać, iż . jak wskazał ZUS w odpowiedzi na odwołanie – w decyzji z dnia 18.12.2012r. ( o przyznaniu emerytury ), podstawa emerytury nie podlegała pomniejszeniu o kwotę pobranych emerytur.</span> </p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 ^{<!-- -->14} § 1 k.p.c.</a> wniesione przez ubezpieczoną odwołanie oddalił.</p> <p> <em> <!-- -->Sędzia Karolina Chudzinska</em> </p> </div>