II GSK 107/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie NSA Andrzej Kuba (spr.) Czesława Socha Protokolant Magdalena Rosik po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 16 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 420/06 w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Komendanta B. Oddziału Straży Granicznej w P. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił skargę D. D. na decyzję Komendanta B. Oddziału Straży Granicznej w P. z dnia [...] lutego 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. z dnia [...] stycznia 2006 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd bez opłaty po drogach krajowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że Komendant Placówki Straży Granicznej w K. nałożył na przedsiębiorcę D. D., właściciela firmy U. A. T. C. z siedzibą w I., karę pieniężną przewidzianą w art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 204, poz. 2088) w kwocie 3 tys. zł z powodu naruszenia obowiązków wynikających z art. 87 ust. 1 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. stwierdził, że w dniu 11 grudnia 2005 r. o godz. 14:15, podczas kontroli dokumentów uprawniających do wykonywania transportu drogowego na drogach krajowych, kierowca skarżącego przedsiębiorcy M. J. K., kierujący pojazdem marki S. nr rej. [...], oświadczył, że nie posiada stosownej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Taka informacja została wpisana do protokołu kontroli, który kierowca podpisał bez zastrzeżeń. Do odwołania od decyzji organu I instancji D. D. dołączył kserokopię dobowej karty opłaty drogowej wystawionej na wskazany wyżej pojazd z wpisami w rubryce ważna od "dzień 09, miesiąc 20, rok 2005, godzina 11 lub 14 /wpis poprawiony/, zaś ważna do odpowiednio "10, 12, 2005, 24:59". Wg zapisów w raportach postój kierowców przekraczających w tym dniu granicę trwał od 3 do 4 godzin. Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, w związku z tym, że kontrolę przeprowadzono w dniu 11 grudnia 2005 r., stanowi ustawa o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 180, poz. 1497), która weszła w życie z dniem 21 października 2005 r. oraz art. 92 ustawy zmienionej od dnia 21 grudnia 2005 r. W ocenie Sądu bezspornym jest, że skarżący D. D. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego, a więc jest podmiotem wykonującym na terenie RP transport drogowy w rozumieniu ustawy, a zatem obowiązany jest do uiszczenia opłaty za przejazd samochodem po drogach krajowych. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy kto wykonuje przewóz drogowy naruszając obowiązki wynikające z ustawy podlega karze pieniężnej. Wykaz naruszeń obowiązków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokość kar za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92 ust. 4). Wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze 3.000 zł. Zdaniem Sądu, nadesłana przez skarżącego dobowa karta opłaty drogowej nie ma wpływu na rozstrzygnięcie organów obu instancji. Wystawiona została w dniu 9 prawdopodobnie grudnia 2005 r., przyjmujemy, że od godziny 14:00 i była ważna do 10 grudnia godzina 14:00. Nawet uwzględniając, że kierowca oczekiwał przed przekroczeniem granicy, na pewno czas oczekiwania nie trwał dobę. Stosowne zapiski mówią o oczekiwaniu 3-4 godzin. Decyzje organów obu instancji nie naruszają zatem przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego. Podniesiona w skardze okoliczność, że kara winna być nałożona na kierowcę, bo to na nim ciąży taki obowiązek, nie zasługuje - w ocenie Sądu - na uwzględnienie. Obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych ustawodawca nakłada na podmioty wykonujące przejazd po drogach krajowych. W skardze kasacyjnej D. D. wniósł o uchylenie powyższego wyroku, ewentualnie o jego zmianę w kierunku ustalenia naruszenia dokonanego przez pracownika skarżącego jako wykonywanie transportu drogowego z nieprawidłowo wypełnioną kartą opłaty drogowej i zastosowanie kary właściwej do popełnionego naruszenia oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego art. 87 ust. 1 w związku art. 92 ustawy o transporcie drogowym w związku z pkt 4.1 i 4.3 załącznika do tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie; 2. art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nałożenie kary na skarżącego, w przypadku gdy naruszenia winien jest J. K.; 3. art. § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie terytorialnego zasięgu przejść granicznych oraz sposobu i warunków przekraczania granicy państwowej (Dz. U. Nr 117, poz. 510) w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 204, poz. 2086 ze zm.) i a contrario art. 92 ustawy o transporcie drogowym poprzez niezastosowanie i nałożenie kary, mimo iż w chwili kontroli skarżący nie wykonywał transportu po drogach publicznych. Jako okoliczności uzasadniające kasację, zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), skarżący wskazał: 4. sankcjonowanie wyrokiem sądowym decyzji organu nakładającej na skarżącego bezzasadnie karę, ewentualnie karę w wyższej wysokości niż powinna być nałożona; 5. nałożenie kary na skarżącego pomimo tego, że opłata za przejazd została uiszczona, bowiem skarżący przedłożył dowód opłaty, choć niewłaściwie wypełniony, a zatem kara jest zbędna i niedopuszczalna; 6. zagadnienie prawne polegające na konieczności wyjaśnienia czy przepisy ustawy o transporcie drogowym mają zastosowanie do sytuacji oczekiwania na przekroczenie przejścia granicznego, skoro obszar przejścia granicznego nie jest drogą publiczną (w tym też krajową), a samo oczekiwanie nie stanowi przejazdu; 7. zagadnienie prawne polegające na ustaleniu czy dopuszczalne jest nałożenie kary na skarżącego w sytuacji, gdy de facto nie on dopuścił się naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przedstawił dowód, na uiszczenie opłaty za przejazd po drogach publicznych, choć karta opłaty drogowej nie została poprawnie wypełniona. Kierowca wpisał godz. 24:59 w dniu 10 grudnia 2005 r. Wiadomym jest, że w ten sposób nie określa się tej godziny, a zatem chodziło o ważność karty do godz. 00.59 w dniu 11 grudnia 2005 r., zaś kontrola dokonana była w dniu 11 grudnia 2005 r., a co za tym idzie opłata została uiszczona. Z niewiadomych względów Sąd uznał, że wpisana jest tam godzina 14:00, a nie 24:00. Skarżący wyjaśnił, że w chwili kontroli wskazana wyżej karta znajdowała się w pojeździe, jednakże wskutek niedbałości kierowcy nie została ona przedłożona do kontroli. Karta, choć niepoprawnie wypełniona, dokumentowała faktyczne uiszczenie opłaty. Okoliczności tej nie kwestionowano, lecz zupełnie ją pominięto. Zdaniem strony, nawet gdyby dopuszczalne było nałożenie kary na skarżącego, to co najwyżej za niewłaściwe wypełnienie karty. Skarżący wskazał również na okoliczność, że pojazd skarżącego w dniu 10 grudnia 2005 r. dojechał do przejścia granicznego, lecz wskutek kolejki zmuszony był do przymusowego postoju. W chwili kontroli pojazd należący do skarżącego nie wykonywał zatem przewozu, a tym samym opłata była zbędna. Strona podkreśliła, że przejazd miał być kontynuowany za granicą, gdzie nie mają zastosowania przepisy o wymaganych w Polsce kartach opłaty drogowej. Karta opłaty drogowej wymagana jest jedynie na przejazd po drogach publicznych. Kontroli pojazdu skarżącego dokonano na przejściu granicznym, które nie mieści się w definicji drogi publicznej w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o drogach publicznych. Skoro więc obszar przejścia granicznego nie należy do drogi publicznej (w tym także do drogi krajowej), zatem nie mają tu zastosowania przepisy dotyczące opłaty za przejazd po drogach publicznych. Wyklucza to możliwość nałożenia kary na skarżącego za brak czy niewłaściwe wypełnienie karty opłaty drogowej, zwłaszcza że pojazd skarżącego oczekiwał na przejazd nie mając wpływu na czas oczekiwania. Nałożenie kary na skarżącego w przedstawionych wyżej okolicznościach narusza zasadę wyrażoną w art. 42 Konstytucji RP. Przerzucenie odpowiedzialności na skarżącego za działania jego pracownika jest niezgodne z prawem, skoro skarżący nie miał na te okoliczności wpływu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Wychodząc z tego założenia należy wstępnie podkreślić, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny prawidłowości zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie art. 87 ust. 1 w związku z art. 92 ustawy o transporcie drogowym w związku z pkt 4.1 i 4.3 załącznika do tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie, jak również art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nałożenie kary na skarżącego, w przypadku gdy naruszenia winien jest kierowca skarżącego przedsiębiorcy - M. J. K.. Strona zarzuciła także naruszenie § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie terytorialnego zasięgu przejść granicznych oraz sposobu i warunków przekraczania granicy państwowej w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o drogach publicznych i art. 92 ustawy o transporcie drogowym poprzez niezastosowanie i nałożenie kary, mimo że w chwili kontroli skarżący nie wykonywał transportu po drogach publicznych. Należy stwierdzić, że zarzuty strony wnoszącej skargę kasacyjną - D. D. nie są trafne i nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi kartę opłaty drogowej. Z niewadliwych ustaleń poczynionych przez organy i podzielonych przez Sąd I instancji wynika, że kierowca M. J. K. wykonywał pojazdem przedsiębiorcy D. D. transport drogowy bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty na przejazd po drogach krajowych. Fakt ten został potwierdzony w podpisanym przez kierowcę protokole kontroli. W konsekwencji wykonujący przewóz drogowy naruszył obowiązki wynikające z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym i na podstawie art. 92 tej ustawy podlegał karze pieniężnej w wysokości od 50 do 15.000 złotych. Wysokość tak określonej kary w zależności od naruszenia konkretyzuje załącznik do ustawy, zgodnie z którym wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze 3.000 złotych (pkt 4.1. załącznika). Punkt 4.3. załącznika, na który wskazuje strona skarżąca w skardze kasacyjnej, precyzuje wysokość kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego z nieprawidłowo wypełnioną kartą opłaty za przejazd po drogach krajowych i w związku z tym nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania. Dla nałożenia wskazanej wyżej kary 3.000 złotych nie ma znaczenia fakt, że przedsiębiorca nadesłał kserokopię dobowej karty opłaty drogowej w późniejszym terminie. W powołanym już wyżej punkcie 4.1. załącznika zastrzeżono bowiem, że karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. Z oświadczenia kierowcy jako osoby kontrolowanej, złożonego do protokołu kontroli z dnia 11 grudnia 2005 r. wynika, że w dniu kontroli kierowca nie posiadał stosownej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Tym samym organ, stwierdzając naruszenie przez stronę art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, prawidłowo zastosował art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w związku z pkt. 4.1. załącznika do tej ustawy. W dalszej kolejności strona zarzuciła naruszenie art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nałożenie kary na skarżącego, w przypadku gdy naruszenia winien jest kierowca. Należy zauważyć, że w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wskazany został podmiot, na którego sankcja jest nakładana. Podmiotem tym jest ten, kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem. Zgodnie z art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym pod pojęciem przewozu drogowego należy rozumieć m.in. transport drogowy. Uprawnionym do wykonywania działalności w zakresie transportu drogowego jest z kolei przedsiębiorca - przewoźnik drogowy (art. 4 pkt 15 ustawy o transporcie drogowym). Z powiązania powyższych przepisów wynika, że wykonującym przewóz drogowy jest przedsiębiorca jako uprawniony do wykonywania transportu drogowego, a nie zatrudnione przez niego osoby. To zatem przedsiębiorca jest podmiotem, na który nakładana jest kara pieniężna w przypadku naruszenia obowiązków wynikających z przepisów prawa transportowego. W świetle powyższych rozważań nałożenie kary na skarżącego nie narusza art. 42 Konstytucji RP. Ostatni z zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczy naruszenia § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 grudnia 1991 r. w sprawie terytorialnego zasięgu przejść granicznych oraz sposobu i warunków przekraczania granicy państwowej w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Uzasadniając ten zarzut wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że w chwili kontroli nie wykonywał transportu po drogach publicznych, ponieważ zmuszony był do przymusowego postoju z powodu kolejki na przejściu granicznym. W związku z tym opłata była zbędna, a kierowca nie miał obowiązku posiadania karty opłaty drogowej. Dla oceny zasadności/bezzasadności powyższego zarzutu niezbędne jest odwołanie się do definicji transportu drogowego, zawartej w art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym przepisem transport drogowy to krajowy transport drogowy, a więc podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, przy czym jazda pojazdu, miejsce rozpoczęcia lub zakończenia przejazdu oraz droga znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub międzynarodowy transport drogowy - w przypadku którego jazda pojazdu między miejscem początkowym i docelowym odbywa się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej. W rozpatrywanej sprawie przedsiębiorca niewątpliwie wykonywał działalność w zakresie przewozu - transport drogowy, niezależnie od zaistniałego okresu postoju w rejonie przygranicznym. Skarżący przyznał bowiem, że przejazd miał być kontynuowany za granicą, a zatem nie został jeszcze zakończony. Skoro więc transport drogowy był wykonywany, to istniał również obowiązek uiszczenia stosownej opłaty. Nałożenie przez art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym obowiązku okazania karty opłaty drogowej wiąże się z pojęciem przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego. Jak ustalono, w niniejszej sprawie kierowca kierujący pojazdem przedsiębiorcy takiej karty nie okazał. Rozważania dotyczące tego czy kontrolowany pojazd znajdował się na drodze publicznej czy na drogowym przejściu granicznym nie mają dla rozpoznawanej sprawy znaczenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.