I GZ 182/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Sp. z .o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1438/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Sp. z .o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania zgłoszenia celnego oraz określenia kwoty należności celnych i kwoty podatku od towarów i usług. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "A." Sp. z o.o. (dalej: skarżąca Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania zgłoszenia celnego oraz określenia kwoty należności celnych i kwoty podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż przedsiębiorca ma status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na licznych rachunkach bankowych. Ponadto Spółka zatrudnia 42 osoby i nie jest wobec niej prowadzone postępowanie upadłościowe bądź naprawcze. Dalej WSA wskazał, iż Spółka jako podmiot o tak dużej wielkości powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Nadto wyjaśnił, iż skarżąca Spółka dokonuje operacji finansowych na bieżąco, zaś wysokość środków finansowych jakimi operuje jest znaczna. Ponadto zwrócono uwagę, iż Spółka jako wydatki związane z funkcjonowaniem wskazała na kwotę 2.632.100,93 zł, a także Sąd I instancji podał, iż Spółka dokonała zapłaty należności wynikających z decyzji organów celnych. Wskazano także, że istotne jest to jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe Spółki, jak również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik Spółki wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów postępowania w tym opłaty od skargi w całości, gdyż skarżąca Spółka nie dysponuje środkami na ich poniesienie. Uzasadniając zażalenie wskazano, iż ma kilkanaście spraw przed WSA i NSA, w zawiązku z decyzjami celnymi a nie dysponuje środkami pieniężnymi nawet na bieżącą działalność tym bardziej na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto w ocenie Spółki sprawozdanie finansowe za rok 2010 nie uwzględniało bieżących rat kredytu, który Spółka musi spłacać. Spółka odnosząc się do treści uzasadnienia Sądu I instancji. wskazała, iż może i powinna planować wydatki związane z bieżącą działalnością pod warunkiem, że z powodu nierzetelnych kontrahentów lub nieprzewidywalnych decyzji organów celnych nie będzie miała problemów z utrzymaniem środków na te wydatki. Nadto argumentując zażalenie Spółka podniosła, że wszelkie środki finansowe spółki przeznaczane są na obsługę zadłużenia kredytowego, ponieważ wstrzymanie obsługi spowodowałoby likwidację działalności skarżącej Spółki. Ponadto wyjaśniono, iż należności z tytułu sprzedaży nie są spłacane, pomimo iż są zafakturowane, natomiast musiały zostać wykazane jako należne, a brak spłaty nie mógł stanowić kosztu. Skarżąca Spółka stwierdziła, iż zasady rachunkowości powodują taką sytuację a skutkuje to zatarciem rzeczywistego obrazu finansowego skarżącej Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną Spółki. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Nadto w ocenie NSA prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, iż Spółka nie może się powoływać na konieczność spłacania kredytu bankowego, który nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.