II FZ 1056/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.A. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt I SA/Go 252/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi G. A. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 25 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za marzec i kwiecień 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I SA/Go 252/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił G. A. Sp. z o. o. (dalej: Spółka) z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 25 marca 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za marzec i kwiecień 2010 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wyjaśnień Spółki zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej przychody w związku z wejściem w życie przepisów ustawy o grach hazardowych znacząco zmalały w stosunku do roku 2009 r., przy czym obecnie Spółka eksploatuje ok. 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji, czego brak jest środków na bieżącą działalność. Spółka stwierdziła, że drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, iż środki wpływające przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka oświadczyła również, że łączna miesięczna wysokość wydatków, do których poniesienia jest zobowiązana, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy i wobec tego na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z załączonej deklaracji, w lipcu 2013 r. wartość dostawy towarów i świadczonych usług wyniosła według deklaracji miesięcznej dla podatku VAT 249.608,00 zł, w czerwcu 101.258 zł, a w maju 181.283 zł. Spółka deklarowała za te trzy miesiące łączne nabycie towarów i usług o wartości 11.022 zł. W ocenie Sądu kwoty, jakie uzyskuje Spółka w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają przyjąć, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto z twierdzeń Spółki nie wynika, aby podjęła decyzję o likwidacji działalności, w związku z tym należy stwierdzić, że zamierza kontynuować swoją działalność i jest obecna w obrocie prawnym a więc gotowa dalej ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w takiej sytuacji- pomimo wysokich kosztów prowadzenia tej działalności- można wymagać od Spółki, aby wygospodarowała kwotę 105 zł (stanowiącą zaledwie znikomy ułamek kwot będących przedmiotem dokonywanych przez stronę operacji finansowych) na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził ponadto, że Spółka posiada majątek trwały, który wycenia na kwotę 865 762,42 zł. Sąd pierwszej instancji mając na uwadze szeroki zakres działalności, jaki Spółka prowadzi, z pewnością w skład tego majątku nie wchodzą jedynie automaty gier. Co więcej, posiadanie tak licznego majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro może on przynieść potencjalne korzyści. Końcowo Sąd podniósł, że zajęcia egzekucyjne nie przesądzają o tym, że Spółka nie jest w stanie uiścić należnego wpisu. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ww. postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych Spółki. Podniosła, że wskutek przyjęcia nowych przepisów o grach hazardowych w sposób diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności w zakresie automatów do gier o niskich wygranych. Skutkowało to znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym skarżącej Spółki. Spółka stwierdziła, że popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Kolejno argumentuje, że środki które pozostają do jej dyspozycji wystarczają zaledwie na zapłatę wynagrodzenia dla pracowników, pokrycie pozostałych, niezbędnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi na egzekucję prowadzoną przez naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego, nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Następnie stwierdziła, iż wysokość kapitału zakładowego jak i wartość środków trwałych w najmniejszym stopniu nie świadczą o możliwości dysponowania środkami pieniężnymi pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych. Zdaniem Spółki nieuprawnione jest stanowisko, w myśl, którego przyjęto, iż wysokość wydatków realizowanych w Spółce świadczy o jej dobrej sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest, bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podnieść należy, że wykazana przez stronę strata nie przesądza o braku środków finansowych umożliwiających pokrycie należnych kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 105 zł (por. podobnie postanowienia NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II FZ 493/11 i z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 666/11, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Trafnie argumentował w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, której przychody i obroty sięgały znaczących kwot. Ponadto w ocenie Sądu istotną dla rozstrzygnięcia pozostawała także wartość należącego do Spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć, że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację Spółki, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał sytuację materialną Spółki, w tym zwłaszcza przeanalizował bilans okresowy– rachunek zysków i strat za okres od stycznia do lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika, bowiem, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. Z bilansu za styczeń- lipiec 2013 r. wynika, że w poszczególnych miesiącach Spółka osiągnęła przychód ze sprzedaży produktów w wysokości 401.706 zł W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia, bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 105 zł. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.